از اواخر قرن بيستم شاهد پيشرفتهاي متعدد و چشمگيري در زمينه پزشكي توليدمثل بوده‌ايم. از مهم‌ترين و بحث‌انگيزترين اين موارد، مي‌توان به تولد اولين فرزند حاصل از لقاح خارج رحمي در سال 1978 اشاره كرد. شايد تا سه دهه قبل، ناباروري هر يك از زوجين به منزله يك مسير بن‌بست و انقطاع نسل محسوب مي‌گرديد؛ ولي درك بشر از پديده‌هاي زيستي و روند توليدمثل، مسيرهاي متعددي را فراسوي زوجهاي نابارور قرار داد. شناسايي علل ناباروري و گسترش تدريجي تكنيكهاي درمان ناباروري از تحريك تخمك‌گذاري، IUI، IVF، GIFT، ICSI، ZIFT تا اهداي گامت، اهداي جنين و رحم جايگزين امكان درمان بيشتر ناباروريها را كه تا سه دهه قبل دست‌نيافتني به نظر مي‌رسيد، فراهم ساخت.


هرچند اين روشهاي درماني، پيشرفتهاي خيره‌كننده‌اي را در حوزه‌هاي پزشكي به دنبال داشت ولي در عرصه‌هاي مختلف باورهاي مذهبي، اخلاقي، جامعه‌شناختي، روان‌شناختي و حقوقي موجب بروز پرسشها و مشكلاتي گرديد كه بسياري از موارد همچنان بي‌جواب مانده و نيازمند مطالعات همه‌جانبه و تحقيقات گسترده است. آنچه مسلم است استفاده از اين روشها نيازمند پاسخ به موارد فوق و فراهم شدن بستر فرهنگي ـ اجتماعي، اعتقادي حاكم بر جامعه است كه تا قبل از ابداع اين تكنيكها، جايگاهي را به خود اختصاص نداده بود.
به طور كلي بحث توليدمثل حساسيت و محدوديتهاي قانوني و شرعي و اجتماعي خاصي را در فتاوا و قوانين و فرهنگ اسلامي دارد. اين تحولات و پيشرفتها، به‌ويژه در باروري با دخالت عامل بيگانه، ديدگاههاي مختلف اخلاقي، شرعي و قانوني را در رد يا پذيرش آن فراهم آورده و در اين ارتباط نقش مذهب به‌عنوان عاملي تعيين‌كننده در مباحث مربوط به حقوق توليدمثل مورد توجه قرار گرفته است. فناوري جديد با سرعتي سرسام‌آور به پيش مي‌رود و در اين رابطه فتاوا و قوانين و محدوديتهاي اخلاقي، نياز به اظهار نظر و تدوين دارد.
پژوهشكده فناوريهاي نوين علوم پزشكي جهاد دانشگاهي ابن‌سينا با برگزاري اولين سمينار جامع مسائل فقهي ـ حقوقي اهداي جنين در دانشكده حقوق دانشگاه تهران، در بهمن‌ماه 1377، با مشاركت و همكاري آن دانشكده و با هدف برنامه‌ريزي جهت شناخت ابعاد متنوع اين حوزه و رفع چالشهاي حقوقي و باورهاي مذهبي و اجتماعي آن، زمينه را براي گامهاي بعدي فراهم نمود. انتشار كتاب روشهاي نوين توليدمثل انساني به طور مشترك با سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاهها (سمت) در سال 1380 و انتشار چاپهاي دوم و سوم آن طي چهار سال اخير بيانگر نياز جامعه و توجه علما، دانشمندان و محققان به اين حوزه از علوم بوده است. تصويب قانون و آيين‌نامه اجرايي نحوه اهدا جنين به زوجين نابارور، ضمن مشاركت و پيگيري مداوم اين پژوهشكده، حاكي از لزوم توجه جدي قانون‌گذار و دولت در تدوين مقررات جامع در زمينه لقاح خارج رحمي و باروري جايگزين است. مبحث اهداي جنين از معدود موارد مورد نياز در اين حوزه درماني است كه به جهت دستيابي به اجماع نظر فقها و دانشمندان ديني و سهولت رسيدن به آراء مشترك در تصميم‌گيري و قانوني شدن آن مورد توجه قرار گرفت. موضوع اهداي گامت يكي از ضروري‌ترين و بحث‌انگيزترين درمانهاي باروري جايگزين است كه ابعاد مختلف پزشكي، فقهي، حقوقي، اخلاقي، جامعه‌شناختي و روان‌شناختي آن در سمينار «اهداي گامت و جنين در درمان ناباروري در تاريخ 10 و 11 اسفند سال 1384» مورد بحث و بررسي قرار گرفت و خوشبختانه با همكاري صاحبان مقالات و اهتمام برگزاركنندگان سمينار و همكاري پژوهشكده و سمت اين امكان فراهم گشت كه بخش عمده مقالات عرضه شده در آن سمينار به صورت مجموعه مقالات هم‌زمان با برگزاري سمينار منتشر شد. از آنجا كه چاپ اول اين كتاب با استقبال فراوان پژوهشگران و متخصصين امر قرار گرفت و در مدت‌زمان كوتاهي كليه نسخ منتشر شده به اتمام رسيد در صدد برآمديم چاپ مجدد اين
كتاب را به محضر پژوهشگران و صاحب‌نظران عرضه داريم. اميد است كه اين اقدام ارزشمند و مهم همانند اقدامات قبلي اين پژوهشكده در خصوص قانونمند شدن اهداي جنين و سقط درماني، مبنايي مناسب در اين زمينه باشد.


فهرست

پيشگفتار
ـ پيام جناب آقاي پيرسن

بخش اول: پزشكي ـ روان‌شناختي
ـ آشنايي با لقاح طبيعي، لقاح خارج رحمي و ضرورت استفاده از گامت جايگزين در درمان ناباروري
ـ هماهنگ كردن سيكل‌هاي دريافت‌كننده و اهداكننده تخمك
ـ بيماري صعب‌العلاج و لاعلاج و مسائل پزشكي و قانوني مربوط
ـ مشاوره، ارزيابي سلامت و تطابق مشخصات اهداكننده و دريافت‌كننده در درمان باروري جايگزين
ـ انديكاسيونهاي اهداي گامت و جنين
ـ مروري بر سلامت رواني- اجتماعي فرزندخوانده‌ها و كودكان حاصل از روشهاي كمك باروري
ـ جنبه‌هاي مختلف ارتباط والدين با كودكان حاصل از گامت اهدايي
ـ تجارب رواني- اجتماعي قابل مشاوره در زنان مواجه با مشكلات باروري
ـ بررسي نگرش زنان نابارور در مرحله End-Stage به دريافت جنين

بخش دوم:فقهي ـ حقوقي
ـ تزريق اسپرم مرد اجنبي در رحم زن
ـ مباني فقهي و بايسته‌هاي قانون «نحوه اهداي جنين به زوجين نابارور»
ـ نارساييهاي قانون ايران درباره اهداي گامت و جنين با توجه به حقوق تطبيقي
ـ شرايط اساسي صحت قراردادهاي درمان ناباروري با استفاده از گامت و جنين
ـ بررسي احكام وضعي كودكان ناشي از اهداي گامت در رابطه با توارث
ـ حقوق كودكان در اهداي گامت
ـ بررسي «مجوز دادگاه» موضوع ماده 2 قانون نحوه اهداي جنين به زوجين نابارور از نظر حقوقي
ـ روشهاي كمكي توليدمثل در حقوق اسلام

بخش سوم: اخلاقي ـ جامعه‌شناختي
ـ بررسي دلالتهاي عملي اصول اخلاق پزشكي در اهداي گامت و جنين
ـ ملاحظات اخلاقي انتخاب جنسيت در اهداي گامت و جنين
ـ نگرش اقليت ارامنه نسبت به برنامه اهداي تخمك به منظور درمان ناباروري
ـ روابط‌مالي در اهداي گامت از منظر اخلاقي
ـ جنبه‌هاي اجتماعي- فرهنگي اهداي تخمك و جنين در درمان ناباروري
ـ رازداري در اهداي گامت